COMMENTARII
SECVNDI
DIALOGVS
V.
137
vel
numerus,
siue
in
affectibus
internis,
siue
in
externis
conuenit:
quaeque
illius
notae
sunt
in
seplasijs,
&
quid
singulae
valent?
GE¬
RON,
Iam
indicabo:
sic
vt
primum
res
simplices,
facultatibus
do¬
natas,
quae
ex
medijs
inter
calidas
&
frigidas,
humidas
&
siccas
qualitates,
ad
nullam
magis
inclinantes
ortae
sunt,
praeponam:
deinde,
quae
in
primo,
secundo,
tertio,
&
quarto
ordine
calefaci¬
unt,
aut
refrigerant,
humectant,
aut
siccant:
postea
secundis
facul¬
tatibus
praeditas,
quae
mediocriter,
vel
multò
magis
aperiunt,
vel
astringunt,
extenuant,
vel
incrassant,
emolliunt
aut
indurant,
incidunt,
aut
glutinant
cogúntque:
nouissimè,
quę
humores
pro¬
pellunt
noxios,
tertijs,
aut
quartis
potissimùm
imbuta
facultati¬
bus
subiungam.
Non
autem
omnes
hîc
res
medicinales,
sed
eas
tantum,
quarum
frequentior
in
seplasijs
vsus
est,
obiter
&
paucis
enumerabo.
antea
verò
sciri
volo,
quomodo
pondera,
mensurae,
ac
numeri
rerum
distinguantur.
MATHETES,
Tu
ergo
nunc
expedias.
GERON,
Minimum
omnium
pondus
existit
granum,
sdque
duplex:
vnum
sanè
triti¬
ci,
vel
ordei,
vel
ciceris,
vel
cuiusque
frugis,
vel
leguminis:
alte¬
rum,
quo
metalla,
vel
nummi
penduntur:
à
quo
ceu
minimo,
quod
etiam
momentum
latinè
dici
potest,
reliqua,
sicut
numeri
ab
vnitate
sumunt
originem.
MATHETES,
Vtra
grana
medicis
potissimùm
conueniunt?
GERON,
Nummaria,
siue
metallica¬
nam
haec
sibi
similia,
certa
&
constantia
permanent:
quae
verò
ex
frugibus
sumuntur,
non
semper
sibi
respondent:
sed
pro
loco
&
tempore
ampliora,
vel
exiliora
nascuntur.
Itaque
praestat,
gra¬
num
nummarium
seu
momentum,
&
reliqua
inde
profecta,
pon¬
dera
in
vsum
adhibere:
vt
vna
eorum
eadémque
apud
omnes
tùm
medicos,
tum
alios,
ponderis
ratiosiet.
hinc
nanque
mi¬
nus
erroris,
&
periculi
succedet.
MATHETES,
Dic
quae
sunt
reli¬
qua
pondera
&
quomodo
singula
notantur?
GERON,
Granum
du¬
abus
literis,
virgula
superimposita,
hac
forma,
gr.
Gr.
Huic
si
plu¬
ra
grana
accesserint,
ex
duodenis
pondus
fit,
quod
Gręcè
obolus
vocatur:
ex
senis
semiobulus:
ex
viginti
quatuor,
scrupulus,
seu
scriptulum:
vnde
Graecis
[GR]γράμηά[/GR]
dicitur:
quod
apud
recentiores
viginti
tantum
granis
constat,
hac
figura
scr:
ex
septuaginta
duo¬
bus,
drachma,
quae
sic
pingitur
z.
apud
recentiores
ex
sexaginta:
vncia
ex
talibus
drachmis
octo:
semuncia,
ex
quatuor,
quae
sic
non
tantur,
illa
y
,
haec
y
s:
sescuncia
y
is.
Porrò
vnciae
duae,
bes:
tres
quadrans:
quatuor,
triens:
quinque
quincunx:
sex,
semis,
vel
selibra
septem,
septunx:
octo,
octunx:
nouem,
dodrans:
decem
dextans:
vndecim,
deunx:
duodecim,
libra
nominantur.
Tutius
esset
drachmam,
vnciamque
non
eiusmodi
notis,
sed
literis
absolutis
M
3
Docendi
institutum.
PONDERA.
Grana
duplicia.
Nummaria.
Granum.
Obulus.
Scrupulus.
Drachma.
Vncia.
Semuncia
Sescuncia
Vnciae
compositae.