COMMENTARII
SECVNDI
DIALOGVS
V.
137
vel
iumerus,
siue
in
affectibus
internis,
siue
in
externis
conuenit:
quaeque
illius
notae
sunt
in
seplasijs,
&
quid
singulae
valent?
GE¬
RON,
Iam
indicabo:
sic
vt
primum
res
simplices,
facultatibus
do¬
natas,
quae
ex
medijs
inter
calidas
&
frigidas,
humidas
&
siccas
qualitates,
ad
hiullam
magis
inclinantes
ortae
sunt;
praeponam:
deinde,
quae
in
primo,
secundo,
tertio,
&
quarto
ordine
calefaci¬
unt,
aut
refrigerant,
humectant,
aut
siccant:
postea
secundis
facul¬
tatibus
praeditas,
quae
mediocriter,
vel
multò
magis
aperiunt,
vel
astringunt,
extenuant,
vel
incrassant,
emolliunt
aut
indurant,
incidunt,
aut
glutinant
cogúntque:
nouissimè,
quę
humores
pro¬
pellunt
noxios,
tertijs,
aut
quartis
potissimùm
imbuta
facultati¬
bus
subiungam.
Non
autem
omnes
hîc
res
medicinales,
sed
eas
tantum,
quarum
frequentior
in
seplasijs
vsus
est,
obiter
&
paucis
enumerabo.
antea
verò
sciri
volo,
quomodo
pondera,
mensurae,
ac
numeri
rerum
distinguantur.
MATHETES,
Tu
ergo
nunc
expedias.
GERON,
Minimum
omnium
pondus
existit
granum,
sdque
duplex:
vnum
sanè
triti¬
ci,
vel
ordei,
vel
ciceris,
vel
cuiusque
frugis,
vel
leguminis:
alte¬
rum,
quo
metalla,
vel
nummi
penduntur:
à
quo
ceu
minimo,
quod
etiam
momentum
latinè
dici
potest,
reliqua,
sicut
numeri
ab
vnitate
sumunt
originem.
MATHETES,
Vtra
grana
medicis
potissimùm
conueniunt?
GERON,
Nummaria,
siue
metallica,
nam
haec
sibi
similia,
certa
&
constantia
permanent:
quae
verò
ex
frugibus
sumuntur,
non
semper
sibi
respondent:
sed
pro
loco
&
tempore
ampliora,
vel
exiliora
nascuntur.
Itaque
praestat,
gra¬
num
nummarium
seu
momentum,
&
reliqua
inde
profecta,
pon¬
dera
in
vsum
adhibere:
vt
vna
eorum
eadémque
apud
omnes
tùm
medicos,
tùm
alios,
ponderis
ratiosiet,
hinc
nanque
mi¬
nus
erroris,
&
periculi
succedet.
MATHETES,
Dic
quae
sunt
reli¬
qua
pondera
&
quomodo
singula
notantur?
GERON,
Granum
du¬
abus
literis,
virgula
superimposita,
hac
forma,
gr.
Gr.
Huic
si
plu¬
ragrana
accesserint,
ex
duodenis
pondus
fit,
quod
Gręcè
obolus
vocatur:
ex
senis
semiobulus:
ex
viginti
quatuor,
scrupulus,
seu
scriptulum:
vnde
Graecis
[GR]γράμκά[/GR]
dicitur:
quod
apud
recentiores
viginti
tantum
granis
constat,
hac
figura
scr.:
ex
septuaginta
duo¬
bus,
draclima,
quae
sic
pingitur
z,
apud
recentiores
ex
sexaginta:
vncia
ex
talibus
drachmis
octo:
semuncia,
ex
quatuor,
quae
sic
no¬
tantur,
illa
y,
haec
ys:
sescuncia
yis.
Porrò
vnciae
duae,
bes:
tres
quadrans:
quatuor,
triens:
quinque
quincunx:
sex,
semis,
vel
selibra
septem,
septunx:
octo,
octunx:
nouem,
dodrans:
decem
dextans:
vndecim,
deunx:
duodecim,
libra
nominantur.
Tutius
esset
drachmam,
vnciamque
non
eiusmodi
notis,
sed
literis
absolutis
M
3
deinde,
quae
in
primo,
secundo,
tertio,
&
quarto
ordine
calefaci
Hocendi
institus
unt,
aut
refrigerant,
humectant,
aut
siccant:
postea
secundis
facul¬
ium.
MATHETES,
Tu
ergo
nunc
expedias.
GERON,
Minimum
PONDERA.
Grana
duplicia.
potissimùm
conueniunt?
GERON,
Nummaria,
siue
metallica.
Nummaria.
Granum.
ragrana
accesserint,
ex
duodenis
pondus
fit,
quod
Gręcè
obolus
Obulus.
Scrupulus.
Dracha.
vncia
ex
talibus
drachmis
octo:
semuncia,
ex
quatuor,
quae
sic
non
Vncia.
Semuncia
Sescuncia.
quadrans:
quatuor,
triens:
quinque
quincunx:
sex,
semis,
vel
selibra
Vnciae
compesitae